रक्त अल्पता के हो ? के कस्ता कारण, समस्या, व्यवस्थापन र राेकथामका उपायहरु

रक्तअल्पता :-

 

•उमेर र लिङ्ग अनुसार शरीरमा राताे रक्तकाेषकाे संख्या ,अाकार वा hemoglobin concentration सामान्य भन्दा कमहुने अवस्था लाई रक्तअल्पता भनिन्छ ।

>पुरुषमा सामान्यतया hemoglobin 13.5 देखि 18 gm%   हुन्छ ।

>महिलामा सामान्यतया hemoglobin 13 देखि 15.5 gm% हुन्छ ।

 

causes(कारणहरु):-

1.Anaemia due to blood loss:-

•दुर्घटनामा रक्तश्राव भएर ,

•upper GI bleeding

•Haematuria (पिसाबमा रगत जाने/जानु)

•Epistaxis ( नाथ्री फुटनु)

•Piles

•Menstruation

•Hook worm infestation (अंकुशे जुकाकाे संक्रमण)

•TB,अानद्राकाे cancer  अादि राेगहरु

 

2.Bone marrow बाट राता रक्तकाेषकाे कम उत्पादन हुन थालेमा:-

•रगत बन्न अावशयक तत्वकाे कमी हुनु

:vitamin  B12 काे कमी,

:iron काे कमी ,

:Folic acid काे कमी,

•Bone marrow नै फेल भएमा

•hemoglobin बन्ने प्रक्रियामा बाधा परेमा

•कलेजाे र मृगौला फेल भएमा,

•Leukemia(blood cancer )ले Bone marrow मा असर गरेमा,

•अाैषधि हरु जस्तै: NSAID,Chloramphenicol,Dapson etc

 

3.RBC काे बढी नाेक्सान(destruction)भएमा:-

•RBC काे बनाेट असामान्य भएमा,

•संक्रमण, टक्सीन eg:मलेरिया, कालाजार

•spleen(फियाे) ले बढी काम गरी RBCs नष्ट गरेमा,

TYPES OF ANAEMIA

1.iron deficiency anaemia (iron काे कमिले हुने)

2.Megaloblastic anaemia(vit B12 र folic acid काे कमिले हुने)

3.Aplastic anaemia (मासीले नै काम गर्न नसक्नु)

4.Haemolytic anaemia(RBC नास भएर हुने)

5.Anaemia due to blood loss(रक्तश्रावले हुने रक्तअल्पता)

 

Clinical features (लक्ष्ण तथा चिन्हरु)

Symptoms :-(लक्ष्णहरु)

•fatigue (अल्छी लाग्नु)

•weakness (कमजोरी हुनु)

•Tinnitus(कानमा अावाज अाउनु)

•Headache(टाउको दुख्नु )

•हात खुट्टा झमझमाउनु

•palpitation (मुटु ढुकढुक  हुने)

•shortness of breath (श्वास छाेटाे छाेटाे हुने)

•Haemolytic anaemia मा jaundice  देखा पर्न सक्दछ ,

•Hook worm भए पेट दुख्ने, मुखमा अमिलाे पानी अाउने हुन्छ  ।

Sign (चिन्हरु):-

•pale or , yellowish skin जिउ, अाेठ,अाैला,हत्केला, नङ तथा अाखाकाे तल्लाे परेलाकाे भित्री भाग सेताे देखिन्छ ।

•Tachycardia (नाडीकाे गति १०० भन्दा बढी हुने)

•शरीर सुन्निनु (Oedema)

•मुटु Dilate (ठुलाे) हुन सक्छ ,

•मुटुमा murmur (असामान्य धडकन)सुनिन्छ,

•iron काे कमिले एनिमिया भएमा glossitis (जिब्रोमा संक्रमण देखिनु) ,Angular stomatitis (मुखकाे छेउछाउ मा घाउ हुने) हुन्छ साथै नङ सजिलैसँग भाचिने हुन सक्छ ।

 

Degree of Anaemia

 

1.Mild anaemia-10-12 gm%

2.moderate anaemia-6-9 gm%

3.severe anaemia-6 gm%भन्दा कम

 

Anaemia हेर्ने स्थानहरु:-

•अांखाकाे तल्लाे परेलाकाे भित्री भाग,

•छाला

•नङ र हत्केला

•जिब्रो र मुखकाे म्युकाेसा,

यी स्थानहरुमा pink हुनुपर्नेमा सेताे फुस्राे देखिन्छ ।

 

management  (व्यवस्थापन )

 

•Anaemia काे उपचार एनिमियाकाे गम्भीरता(severity)काे अाधारमा गर्नु पर्छ,

1.severe anaemia (6 gm% भन्दा कम) का बिरामीहरु वा अन्य राेगग्रस्त र पुन:रक्तश्राव हुन सक्ने सम्भावनाका बिरामी हरुलाई तुरुन्त अस्पताल refer गर्ने र Blood transfusion गर्नु पर्छ । Hb% 6 gm% भन्दा कम भएमा Cross match गरेर transfusion गर्नु पर्छ ।

2.iron काे कारणले Anaemia भएमा adult लाई Tab.Ferrous sulphate 200 mg BD वा TDS , 3-6 महिना र

बच्चालाई 6mg/kg/day 3-6 महिना दिने।

3.vitamin B12 र folic acid काे कमिले भएकाे एनिमिया छ भने Tab.Folic acid 1 mg OD for 1 weeks सम्म दिने । त्यसपछि एक हप्तामा एकपटक 1mg का दरले ४ हप्तासम्म दिने त्यसपछि महिनाकाे एकपटक 1mg का दरले ३ महिनासम्म दिने,

4.Anaemia गराउने राेगहरुकाे उपचार गर्ने,Hook worm भएमा Tab.Albendazole 400 mg single dose दिने, अन्य रक्तश्राव गराउने राेगहरु जस्तै :peptic ulcer काे उपचार गर्ने ।

5.कुपोषण हटाउन सन्तुलित अाहार, प्राेटिनयुक्त खाद्यपदार्थ बढी सेवन गराउने ,हरियाे सागसब्जी,अण्डा,मासु,इत्यादी फलाम तत्व(iron)  पाइने खाना खान दिने ।

6.Bone marrow मा नराम्रो असर पार्ने अाैषधिहरुकाे सेवन गरिरहेकाे छ भने छाेडने, (eg:Chloramphenicol)

 

Prevention (राेकथाम)

 

•गर्भावस्थामा iron, folic acid,vitamin B12 राेकथामकाे लागि दिने ,

•RBC टुक्याउने र Bone marrow मा नराम्रो असर पार्ने अाैषधि सेवन नगर्ने  (eg:Chloramphenicol,NSAIDs,Dapson) जस्ता अाैषधि प्रयाेग गर्दा सावधानी अपनाउने ,

•कुपोषण हुन नदिन सन्तुलित अाहार खाने ,

•Anaemia गराउने राेगहरुकाे समयमै उपचार गर्ने

eg:Hook worm, peptic ulcer

•Anaemia काे असर र राेकथामकाे वारेमा समुदायमा जनचेतना जगाउने  ।।

 

✍️भुवन जाेशी  (अहेब )

Loading...